کاردرمانی در بیش فعالی و نقص توجه (ADHD)؛ راهکارهای تقویت تمرکز و کنترل تکانه

اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) یک وضعیت عصبی-رشدی است که در آن کارکردهای اجرایی مغز (Executive Functions) از جمله توجه پایدار، بازداری پاسخ، حافظه فعال و تنظیم سطح برانگیختگی با چالش مواجه میشوند. کاردرمانی به عنوان یکی از مؤثرترین درمانهای غیردارویی، به کودک کمک میکند تا با روشهای حسی-حرکتی، انرژی مازاد را به طور سازنده هدایت کرده و تمرکز خود را برای یادگیری و فعالیتهای روزمره به اوج برساند.
چرا کودکان بیشفعال آرام و قرار ندارند؟ دیدگاه حسی کاردرمانی
از دیدگاه علم کاردرمانی، بسیاری از رفتارهای حرکتی کودکان ADHD ناشی از پایین بودن سطح برانگیختگی قشر مغز است. کودک برای اینکه مغز خود را در حالت آمادهباش و بیدار نگه دارد، ناخودآگاه بدن خود را تکان میدهد، دست و پا میزند یا دائماً بلند میشود.
سرکوب کردن این حرکات بدون در نظر گرفتن نیازهای حسی کودک، باعث تشدید بیتوجهی و کلافگی او میشود. راهکار درست، ارائه محرکهای حس عمقی سازمانیافته است که نیاز مغز به ورودیهای حسی را بدون برهمزدن نظم کلاس یا خانه برطرف سازد.
- •تکان دادن مداوم پاها و دستها هنگام نشستن پشت میز تکالیف
- •قطع کردن مکرر صحبت دیگران و ناتوانی در رعایت نوبت (تکانشگری)
- •حواسپرتی با کوچکترین محرک شنیداری یا بینایی در محیط
- •جا گذاشتن وسایل، گم کردن کتابها و فراموشی دستورالعملهای چندمرحلهای

یاسر فرهمندی خاطرنشان میکنند: نشستن کاملاً ساکن برای کودک ADHD نیازمند صرف تمام انرژی شناختی اوست؛ در این حالت انرژیای برای یادگیری باقی نمیماند. ما در کاردرمانی به کودک یاد میدهیم همزمان با رفع نیاز حسی، تمرکز را حفظ کند.
تمرینات عملی کاردرمانی برای افزایش تمرکز و کنترل تکانه
کاردرمانگران از بازیهای حرکتی مبتنی بر توقف-شروع (مانند مجسمهبازی)، مسیرهای تعادلی مانعدار و فعالیتهای دوطرفه مغز (Bilateral Coordination) برای تقویت مسیرهای مهاری مغز استفاده میکنند.
همچنین در خانه، استفاده از کارهای سنگین عضلانی پیش از شروع درس (مانند پرتاب توپ پیلاتس، طنابکشی یا شنا روی دیوار) باعث ترشح دوپامین و آرامسازی سیستم عصبی میشود.
- •تقسیم وظایف طولانی به بخشهای کوتاه ۱۰ تا ۱۵ دقیقهای با استراحتهای حسی
- •استفاده از کش مقاومتی زیر پایههای صندلی برای فشردن پاها هنگام درس خواندن
- •تختههای دیداری برنامهریزی روزانه برای تقویت حافظه فعال و پیشبینیپذیری
جمعبندی و نتیجهگیری بالینی
بیشفعالی پایان راه موفقیت کودک نیست؛ بسیاری از نوابغ و کارآفرینان بزرگ ویژگیهای ADHD داشتهاند. با ارزیابی کاردرمانی در آکادمی رشد و یادگیری فرهمندی، این انرژی را به موتور محرک موفقیت فرزندتان تبدیل کنید.
پرسشهای متداول والدین
در موارد خفیف تا متوسط، کاردرمانی میتواند نیاز به دارو را مرتفع کند و در موارد شدید، با ارتقای مهارتهای انطباقی، اثربخشی داروها را به حداکثر رسانده و دوز مصرفی را تعدیل نماید.
بهترین سن بین ۴ تا ۷ سالگی است؛ مداخله پیش از ورود به دبستان از افت تحصیلی و برچسب خوردن کودک در مدرسه جلوگیری میکند.
بررسی تخصصی وضعیت رشد، خواب و یکپارچگی حسی فرزندتان
اگر نشانههای ذکر شده در این مقاله را در کودک خود احساس میکنید، با شرکت در آزمون غربالگری آنلاین آکادمی رشد فرهمندی، مسیر درمانی فرزندتان را دقیق و سریع مشخص کنید.
شامل پروتکلهای عملیاتی بالینی و راهنمای درمانی تألیف یاسر فرهمندی (8 صفحه • حجم فایل: ۳۶۱ کیلوبایت).

متخصص ارشد کاردرمانی و مدیر آکادمی رشد
متخصص ارشد کاردرمانی کودکان و مدیر کل آکادمی رشد و یادگیری فرهمندی؛ طراح سامانههای غربالگری و توانبخشی شناختی، حسی-حرکتی و مداخله زودهنگام در اختلالات رشد کودک.
